Economisch nieuws | VAPortal van VelzArt

Economisch nieuws

Abonneren op feed Economisch nieuws
NOS Economie
Bijgewerkt: 21 min 44 sec geleden

Air France-KLM ontkent plannen voor overname van Malaysia Airlines

26 min 33 sec geleden

Air France-KLM ontkent plannen te hebben om Malaysia Airlines geheel of gedeeltelijk over te nemen. Het Frans-Nederlandse luchtvaartbedrijf spreekt hiermee eerdere berichten van persbureau Reuters tegen.

"We hebben contact gehad met aandeelhouders van Malaysia Airlines. Maar in dit stadium zijn we geen partij in het verkoopproces van de maatschappij," zegt Air France-KLM tegen Reuters. Het bedrijf zegt ook te blijven kijken naar mogelijkheden om een actieve rol te spelen in het wereldwijde proces waarin luchtvaartmaatschappijen samenklonteren om kosten te drukken.

Malaysia Airlines is een noodlijdende maatschappij geworden door de nasleep van twee vliegrampen. Vlucht MH17 werd in 2014 boven Oekraïne uit de lucht geschoten. Een paar maanden eerder was vlucht MH370 boven de Indische Oceaan plotseling van de radar verdwenen.

In Davos roemt Trump spectaculaire groei, Thunberg wil aanpak klimaatcrisis

3 uur 17 min geleden

"Amerika is aan het winnen als nooit te voren. We zitten in een economische groeifase die de wereld nog nooit heeft gezien." Zo begon de Amerikaanse president Donald Trump zijn speech op het World Economic Forum in Davos.

Bij het evenement komen traditiegetrouw wereldleiders en bestuursvoorzitters bijeen om te praten over economische kwesties. Twee jaar eerder sprak Trump ook op de conferentie, aan het begin van zijn presidentschap. "Ik ben toen begonnen met de grote comeback", zei hij vandaag. "Amerika floreert als nooit te voren."

Klimaatverandering is een van de grootste thema's op het World Economic Forum, maar Trump wilde vooral de bloei van de Amerikaanse economie op de agenda zetten. De economie groeit meer dan tien jaar op rij, de langste periode ooit gemeten.

Wel kondigde hij aan dat de Verenigde Staten meedoet aan het 1 biljoen bomen-initiatief, waarin wordt geprobeerd wereldwijd meer bomen aan te planten. "Het is tijd voor optimisme", zegt Trump. "We moeten de doembeelden en voorspellingen voor een apocalyps afwijzen. Die komen van doemdenkers die ons land willen verwoesten."

Eerder op de dag zei klimaatactivist Greta Thunberg dat er nog weinig is bereikt om klimaatverandering tegen te gaan. "Jonge mensen hebben het probleem op de agenda gezet, waardoor mensen er meer bewust van zijn. Concreet is er eigenlijk nog niks bereikt. De wereldwijde CO2-uitstoot is niet teruggebracht."

Ze vindt dat het klimaatprobleem als een crisis moet worden behandeld. "Dat vereist veel meer dan we nu doen. Dit is nog maar het prille begin."

Extra vliegen of extra opleiding

Onder economen is er steeds meer discussie over de vraag of de drang naar meer economische groei niet ten koste gaat van de planeet.

"De vraag van de komende jaren wordt vooral: wat voor groei willen we", zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING, in NOS-podcast POEN. "En dan gaat het over hoe we consumeren en produceren. Besteden we extra geld aan een extra vliegreis of een extra opleiding."

Volgens haar hoeft de groei niet ten koste te gaan van de planeet, maar dan moet het gestuurd worden door de overheid.

"Milieuschade zit niet ingebakken in het economische systeem", zegt Blom. "Je moet iets toevoegen aan het economische systeem om het op te lossen en dat is beleid. Je kunt bijvoorbeeld door iets extra duur te maken of iets te verbieden. Dat is iets wat de markt niet vanzelf doet."

Klimaatverandering is onder bestuurders van bedrijven niet de grootste zorg. Uit onderzoek van adviesbureau PwC onder bijna 1600 bestuursvoorzitters blijkt dat regulering als belangrijkste belemmering voor de groei van bedrijven wordt gezien. Klimaatzorgen staan op 11, een plaats hoger dan een jaar eerder.

Het World Economic Forum duurt nog de hele week. Dit jaar staan ook 69 Nederlanders op de lijst met genodigden.

Tesla: plotseling accelereren is 'totale onzin'

3 uur 30 min geleden

Tesla zegt dat er helemaal geen sprake is van auto's van de fabrikant die vanzelf accelereren. Bij de Amerikaanse dienst voor veilig wegverkeer (NHTSA) kwam vorige week een verzoek binnen voor een onderzoek daarnaar.

Tesla zegt nu dat dit verzoek totale onzin is en is ingediend door een belegger die speculeert op een daling van het aandeel Tesla.

"Wij onderzoeken ieder incident waarbij een bestuurder zegt dat zijn auto ongewild accelereerde", zegt de maker van elektrische auto's in een persbericht. "In ieder geval waarvan wij data hebben, accelereerde de auto alleen door de bestuurder."

Tesla noemt de belegger niet bij naam. Maar volgens Amerikaanse media gaat het om Brian Sparks, die inderdaad zou profiteren van een waardedaling van Tesla.

De NHTSA zei vorige week het verzoek serieus te onderzoeken. In dat verzoek werden 110 ongelukken opgevoerd die zouden zijn gekomen door het onbedoeld accelereren. Tesla zegt nu dat de meeste van die ongelukken al onderzocht zijn. "De afgelopen jaren hebben we het merendeel van deze ongelukken met de NHTSA besproken. In iedere zaak die we hebben bekeken, laten de data zien dat de auto goed functioneerde."

College overstag: Amsterdam gaat aandelen in afvalbedrijf AEB toch verkopen

5 uur 15 min geleden

De gemeente Amsterdam gaat toch de aandelen in Afval Energie Bedrijf (AEB) verkopen. Het voorstel wordt volgende maand besproken in de gemeenteraad. Amsterdam is volledig eigenaar van het vuilverbrandingsbedrijf.

AEB is een hoofdpijndossier voor de gemeente. Door problemen lagen maandenlang vier van de zes verbrandingsovens stil. Daardoor hadden ook afvalbedrijven in de rest van het land moeite om huisvuil kwijt te raken.

Amsterdam heeft de afgelopen maanden tientallen miljoenen euro's in het noodlijdende bedrijf gestoken. De gemeente heeft steeds gezegd de aandelen niet te willen verkopen en AEB in publieke handen te willen houden, maar komt nu daarvan terug.

Prijs en integriteit

De gemeente stelt wel eisen aan nieuwe kopers. Er komt een 'competitief verkoopproces'. De prijs is het belangrijkst, zegt de gemeente, maar er wordt ook een integriteitsscreening gedaan en de aansprakelijkheidsrisico's voor de gemeente moeten worden beperkt.

Amsterdam geeft niet alles uit handen. Zo trekt de gemeente enkele publieke taken op het gebied van afvalinzameling en afvalverwerking naar zich toe. De gemeente gaat afvalpunten beheren en exploiteren.

Wethouder en locoburgemeester Udo Kock (D66) stapte in september op vanwege de problemen bij AEB. Hij wilde dat de afvalcentrale volledig zou worden geprivatiseerd om daarmee de financiële risico's voor de gemeente te beperken. De rest van het college zag daar niets in, maar is nu dus bijgedraaid.

Huurprijzen vrije sector stijgen nog steeds, maar minder hard dan voorheen

5 uur 28 min geleden

De huurprijzen in de vrije sector stijgen nog steeds, maar minder hard dan voorheen. Het afgelopen jaar bleven de prijsstijgingen onder de 5 procent, waar in 2017 soms toenames van 10 procent werden behaald, meldt huizenaanbieder Pararius.

In het vierde kwartaal van 2019 stegen de prijzen met 4,8 procent naar een gemiddelde van 16,77 euro per vierkante meter per maand. Als Amsterdam buiten beschouwing wordt gelaten, komt de gemiddelde landelijke huurstijging op 5,3 procent uit. In de hoofdstad waren huurwoningen in de vrije sector het afgelopen kwartaal ruim 3 procent duurder dan een jaar eerder.

In de vijf grootste steden - Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven - bleef de stijging onder de 3,4 procent. In de eerste drie kwartalen werden er nog wel grote toenames gemeten.

Bussum en Amersfoort

De prijzen in Bussum en Amersfoort stegen met een toename van 14 procent het hardst. Amsterdam blijft met een gemiddelde huurprijs van 23,68 euro per m2 de duurste stad van Nederland. In Utrecht, nummer 2 op de lijst, zijn huurders per vierkante meter 6 euro goedkoper uit.

Volgens Pararius-directeur Jasper de Groot betekenen de cijfers dat de woningmarkt al enkele kwartalen in rustiger vaarwater is gekomen. "De prijsstijgingen die we nu meten, zijn niet buitensporig groot. Ter vergelijking: de gemiddelde landelijke prijsstijging in de vrije huursector komt niet groter uit dan de maximaal mogelijke prijsstijging in de sociale huursector." Die huurprijzen mogen jaarlijks met maximaal 4,1 tot 5,6 procent worden verhoogd, afhankelijk van het inkomen.

Ook in vergelijking met koopwoningen stijgt de vrije huursector minder hard. Het laatste kwartaal van 2019 stegen de prijzen van koopwoningen met 8 procent ten opzichte van een jaar eerder. Toch worden de problemen in de vrije sector volgens De Groot niet minder, omdat de vraag niet afneemt en het aanbod niet snel genoeg groeit.

De Woonbond noemt de toenames nog steeds fors. "Bovendien is de vrije huurmarkt al onbetaalbaar. Er is echt regulering nodig van de huurprijzen in dit segment."

'Air France-KLM wil groot belang kopen in Malaysia Airlines'

7 uur 31 min geleden

De noodlijdende luchtvaartmaatschappij Malaysia Airlines komt wellicht in handen van Air France-KLM. Het Europese bedrijf zou net als een aantal andere bedrijven een concreet bod hebben neergelegd.

Volgens persbureau Reuters wil Air France-KLM 49 procent van Malaysia Airlines kopen. Het bedrijf is nu nog in bezit van de Maleisische overheid en lijdt sinds 2010 verlies.

De Maleisische luchtvaartmaatschappij kampt met de nasleep van twee vliegrampen. Vlucht MH17 werd in 2014 boven Oekraïne uit de lucht geschoten. Een paar maanden eerder was vlucht MH370 boven de Indische Oceaan plotseling van de radar verdwenen.

Vijf opties

Ook Japan Airlines zou interesse hebben om een kwart van het bedrijf te kopen. Daarnaast hebben lokale luchtvaartmaatschappijen biedingen gedaan, maar volgens persbureau Reuters hebben buitenlandse partijen de voorkeur.

De premier van Maleisië, Mahathir Mohamad, zei eerder dat er vijf biedingen zijn binnengekomen. "Er zitten natuurlijk een aantal no-go-opties tussen, maar we moeten naar iedereen luisteren om tot de beste oplossing te komen."

Air France-KLM zou hebben voorgesteld een hub voor onderhoud, reparatie en revisie in Maleisië op te zetten. De luchtvaartmaatschappij heeft vooralsnog geen reactie gegeven op het bericht.

Wereldelite, maar ook een Nederlandse sterrenkundige, loopt rond in Davos

8 uur 39 min geleden

De wereldwijde elite komt vandaag weer bijeen in Davos. Net als elk jaar ontmoeten de top van het bedrijfsleven, regeringsleiders en academici elkaar in het Zwitserse skidorp voor het vierdaagse World Economic Forum. Dit jaar staan ook 69 Nederlanders op de lijst met genodigden voor het netwerkfeestje.

Zo lopen premier Mark Rutte en koningin Máxima rond in Davos, net als de ministers Wopke Hoekstra, Sigrid Kaag en Bruno Bruins. Ook Nederlandse bedrijven als Shell, Philips, ING en Vopak sturen hun hoogste baas naar Zwitserland.

De geboorte van sterren en planeten

Daarnaast zijn ook namen die op het eerste oog minder opvallen afgereisd. "Dit is een mooie gelegenheid om het belang van wetenschap direct aan leiders uit de hele wereld over te brengen", zegt de Leidse hoogleraar Ewine van Dishoeck. De sterrenkundige is vanwege haar excellente onderzoek door de Europese onderzoeksraad ERC naar Davos gehaald.

"Ik ga hier een sessie geven over de vorming van nieuwe sterren en planeten", vertelt ze. "Het punt dat ik wil maken hier is dat we goed moeten zorgen voor de aarde. Dit is een heel bijzondere planeet. Als we de grondstoffen uitputten is er niet zomaar een alternatieve planeet te vinden."

Wandelgangen

Officieel komen de wereldleiders alleen naar Zwitserland om zich door dit soort lezingen te laten inspireren en daarna gezamenlijk de wereld te verbeteren. Maar de onlangs verschenen documentaire The Forum laat zien dat de wandelgangen ook gebruikt worden voor handelsbelangen en economische politiek. "Gaat u in de VS investeren?", vraagt de Amerikaanse president Donald Trump in de documentaire tijdens de editie van 2018. "Ja", antwoordt de topman van het Duitse chemieconcern Bayer. "We gaan 16 miljard investeren."

"Taxes, taxes, taxes, all the rest is bull shit", vorig jaar trok de Nederlandse journalist Rutger Bregman vanuit Davos wereldwijde aandacht met zijn tirade:

Een Nederlander die als geen ander de wandelgangen van Davos kent, is Victor Halberstadt. De Leidse emeritus-hoogleraar economie is vrijwel elk jaar aanwezig. Onderzoeksplatform Follow the Money (FTM) typeerde de 80-jarige Davos-veteraan als een "makelaar in machtige mensen" en een "eloquente ritselaar van de internationale superelite", vanwege zijn kwaliteiten om de juiste mensen aan elkaar voor te stellen.

Zijn contacten deed Halberstadt op tijdens een lange carrière in het bedrijfsleven. Hij had tientallen adviesfuncties en commissarisbaantjes, onder meer bij Goldman Sachs, KPN en ING. Daarnaast is hij een van de voorzitters van die andere bijeenkomst voor de machtigen der aarde: de Bilderbergconferentie.

Maar een inkijkje geven in de wandelgangen van Davos doet Halberstadt liever niet. "Sedert vele jaren doe ik geen interviews", mailt Halberstadt op vragen van de NOS.

Rapport: straling 5G geen reden tot zorg, wel goed blijven volgen

11 uur 11 min geleden

De straling van 5G-proefopstellingen in Nederland zitten onder de Europese limieten, blijkt uit een eerste serie metingen. Dat staat in een nieuw rapport van het Agentschap Telecom, dat dit soort metingen jaarlijks uitvoert. Het rapport is opgesteld in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

In totaal zijn er in Nederland vijftien vergunningen vergeven voor proeflocaties met 5G. Het Agentschap Telecom is steekproefsgewijs langs geweest bij vijf proeflocaties; twee in Den Haag en verder in Maastricht, Groningen en Rotterdam. De bedoeling is dat nieuwe proeflocaties ook gemeten worden. "Op basis van de gegevens die er nu zijn, is er geen reden tot zorg", zegt het RIVM.

T-Mobile wil aan het einde van dit jaar een landelijk dekkend 5G-netwerk hebben en KPN verwacht hun netwerk ook te activeren. Gebruik ervan zal toenemen naarmate er meer apparaten met 5G-ondersteuning beschikbaar komen. Het RIVM wijst er dan ook op dat er de komende jaren veel veranderingen aankomen: meer antennes die 5G gebruiken en consumenten die met 5G-telefoons aan de slag gaan. In het rapport wordt dan ook gezegd dat het belangrijk is om "de vinger aan de pols te houden".

Meer metingen komende jaren

De metingen die nu zijn uitgevoerd, kunnen worden gezien als het startpunt. De bedoeling is dat er in de toekomst veel metingen volgen om veranderingen goed in de gaten te houden. In totaal vinden er per jaar 70 metingen plaats van 2G, 3G, 4G en 5G.

5G is gehouden aan dezelfde eisen als voorganger 4G. In de praktijk betekent dit volgens het Agentschap Telecom dat de straling van nu in de meeste gevallen een factor tien lager is dan de limiet. De limiet zit vervolgens een factor vijftig lager dan wat schadelijk is.

Ook al is 5G nog niet geactiveerd, in de samenleving klinken al wel langere tijd zorgen over de komst van het nieuwe mobiel netwerk. In september was er bijvoorbeeld in Den Haag een demonstratie van mensen die de aanleg van het netwerk willen stoppen. Deskundigen zeiden toen tegen de NOS dat de zorgen begrijpelijk zijn, maar onterecht.

Belgisch bedrijf recyclet vliegtuigen (zonder dat het cola-blikjes worden)

ma, 20/01/2020 - 19:40

Terwijl een tweede vliegtuig de hangar wordt binnengereden, is het eerste al in staat van ontbinding. De motoren zijn eraf, de stoelen eruit. Binnen zijn mensen bezig om de panelen en bagagebakken eruit te halen. Ter hoogte van de cockpit wordt apparatuur verwijderd. Ook de neus van het vliegtuig is er af en bij de vleugels missen al panelen.

Circulaire economie is hot. De Europese Commissie, het kabinet, allemaal zeggen ze dat er voor Europese bedrijven geld te verdienen is door slim en snel in te spelen op deze ontwikkeling. In een volledig circulaire economie wordt van alle gebruikte materialen iets nieuws gemaakt, en dus geen afval meer geproduceerd.

Een Belgische start-up zette zijn tanden in een vervuilend vervoermiddel: het vliegtuig. Het doel? Alle materialen op een zo duurzaam mogelijke manier hergebruiken.

Correspondent Sander van Hoorn bezocht het bedrijf:

Op meer plaatsen, ook in Nederland, worden vliegtuigen gedemonteerd. Maar daar koopt een recyclingbedrijf het vliegtuig met het doel om waardevolle onderdelen door te verkopen. "De rest komt in de versnipperaar. Het aluminium zie je dan terug in colablikjes", zegt Koen Staut, de ceo van AeroCircular. "Dat is niet hoe wij het aanpakken."

"We werken nauw samen met universiteiten. Daardoor kunnen we nieuwe technieken en toepassingen snel integreren in onze demontage", zegt directeur duurzaamheid Toon Wasssenberg van AeroCircular. "De koolstof-composieten uit het staartstuk konden we eerst bijvoorbeeld niet kwijt. Sinds kort krijgen we er geld voor."

Dat heeft te maken met een nieuwe techniek om de hars waarmee koolstofvezels bij elkaar gehouden worden, weg te branden. Je houdt dan de oorspronkelijke vezels over om opnieuw te gebruiken voor bijvoorbeeld vliegtuigen en auto's.

Kost dat proces dan niet meer energie en geld dan het nieuw maken van die vezels? Nee, zegt Karine van Doorsselaer, hoofddocent Ecodesign aan de Universiteit Antwerpen. "Het maken van de vezels kost nog veel meer energie. En ook uit ecologisch oogpunt is dit beter. Doe je het niet, dan kun je het composiet alleen maar versnipperen en gebruiken als vulmiddel."

Recyclen als laatste optie

Recyclen is in de circulaire economie de laatste optie. Dat de romp van een vliegtuig een frisdrankblikje wordt, is volgens Staut eeuwig zonde. Het bedrijf probeert waar mogelijk de originele functie van onderdelen te behouden. Er wordt gestreefd naar hergebruik van vliegtuigen, als het kan gaan bijvoorbeeld stoelen en landingsgestellen terug naar de luchtvaartmaatschappij van wie het vliegtuig is.

Een andere mogelijkheid is hergebruik met een andere functie. De cockpit wordt bijvoorbeeld een vluchtsimulator en een deel van de cabines wordt verkocht aan trainingscentra voor bemanning.

Als dit allemaal niet mogelijk is, worden materialen zo veel mogelijk hergebruikt. "Door een schaarste aan grondstoffen is daar in Europa veel vraag naar", zegt Wassenberg. "Vooral hier gaan de ontwikkelingen snel. Materialen die eerst nog niet rendabel herwonnen konden worden, kunnen dat nu wel of in de nabije toekomst."

Pas als dit allemaal niet lukt, eindigt een onderdeel in de versnipperaar of op de vuilnisbelt. Wassenberg: "Dat is downcyclen. Aan het einde van het proces kun je een onderdeel verbranden en daar nog wat energie mee opwekken. Maar daarna is het weg. Het is de uitdaging om die fase zo lang mogelijk uit te stellen."

Door publieke druk, ook op bedrijven, is de wetenschap rond circulaire economie booming. Maar aan het einde van de rit, zegt Staut, moet het wel rendabel zijn. En dat gaat steeds beter. Een conflict tussen principes en winstgevendheid hebben Staut en Wassenberg eigenlijk nog niet gehad.

Toch is er nog verbetering mogelijk, zegt Van Doorsselaer, als er bij het ontwerp van een product al rekening met de recycling wordt gehouden. "Welke materialen zijn makkelijk te herwinnen? Hoe makkelijk is de demontage?"

OESO onderzoekt klacht over ING-investeringen in palmolie

ma, 20/01/2020 - 16:14

Een klacht van Milieudefensie en enkele andere ngo's tegen ING over het investeren in palmoliebedrijven is in behandeling genomen door de OESO, de wereldwijde organisatie die sociaal en economisch beleid van aangesloten landen onderzoekt. Volgens de indieners leeft ING de OESO-richtlijnen niet na. De klacht werd vorig jaar juli ingediend.

"Het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen (NCP) is van mening dat deze melding nader onderzoek verdient en heeft aangeboden een dialoog te faciliteren tussen beide partijen", schrijft de OESO. Het aanbod is geaccepteerd door zowel ING als mede-indiener Friends of the Earth, de internationale koepel waaronder Milieudefensie valt.

Volgens de klagers maken palmoliebedrijven in bijvoorbeeld Indonesië zich schuldig aan landroof van bewoners en wordt personeel er uitgebuit. In 2014 diende Milieudefensie een soortgelijke klacht in over Rabobank vanwege investeringen in dit soort bedrijven. De OESO legde toen geen dwingende maatregelen op.

Milieudefensie: ING medeplichtig

Volgens Milieudefensie gaat deze klacht verder, "omdat een bedrijf voor het eerst wordt verweten dat het zélf bijdraagt aan misstanden", zegt een woordvoerder. "We wijzen ING al decennia op concrete misstanden bij palmoliebedrijven waarin het investeert. Ondertussen verandert daar niets en blijft ING geld steken in deze bedrijven. Dan word je op een gegeven moment medeplichtig."

De indieners pleiten voor bindende wet- en regelgeving voor financiële instellingen "om foute investeringen tegen te gaan".

ING: geen financiering plantages

ING benadrukt in een reactie dat het NCP zich nog niet heeft uitgesproken "over de juistheid van de verklaringen van de ngo's of over de juistheid van de door ING verstrekte reactie daarop". De bank zegt al in juli te hebben aangeboden de dialoog met de ngo's aan te gaan.

"ING financiert geen palmolieplantages. Wij verstrekken algemene of handelsfinanciering aan een kleine groep palmoliebedrijven die uitgebreid wordt onderzocht op zorgvuldigheidseisen op milieu- en sociaal gebied."

Het NCP zal het onderzoek naar verwachting in het voorjaar van 2021 hebben afgerond en met een uitspraak komen.

'Baggerbedrijf Van Oord betrokken bij mensenrechtenschendingen in Angola'

ma, 20/01/2020 - 02:29

Het Nederlandse baggerbedrijf Van Oord is betrokken bij mensenrechtenschendingen en mogelijke corruptie in Angola. Drieduizend families zouden met geweld zijn verdreven uit hun huis vanwege een stadsontwikkelingsproject bij de hoofdstad Luanda. Dat schrijft Trouw op basis van gelekte documenten die in handen zijn van het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ).

Trouw deed ter plaatse onderzoek en interviewde bewoners die met geweld uit hun huis werden gezet om plaats te maken voor het project van het baggerbedrijf. De bewoners zeggen dat ze door de politie en het leger zijn geslagen en bespoten met traangas. "Na een week van geweld werden de bewoners op straat gezet en raakten ze dakloos", schrijft de krant.

Naast Van Oord zijn ook ING en Atradius, de kredietverzekeraar van de Nederlandse staat, bij het bouwproject betrokken. ING leende omgerekend ruim 360 miljoen euro aan de Angolese staat om het project te financieren, Atradius verzekerde de som.

Van Oord en ING zeggen in een reactie aan Trouw dat ze zich gaan inzetten voor compensatie voor de verdreven bewoners. Ze wisten naar eigen zeggen niets van de gedwongen verhuizingen. Atradius zegt dat het pas later in het project stapte.

Afrika's rijkste vrouw

Het baggerbedrijf werkte volgens Trouw voor het project samen met de dochter van de voormalige president van Angola, Isabel dos Santos. Volgens het ICIJ heeft ze zichzelf verrijkt door uitbuiting van haar vaderland. Ze gaarde ruim een miljard euro via lucratieve deals die haar vader voor haar regelde. Met een geschat vermogen van 2 miljard euro is Dos Santos de rijkste vrouw van Afrika.

Ze was de hoogste baas van het staatsoliebedrijf Sanangol. Haar vader, José Eduardo dos Santos, stelde haar in 2016 aan. Een jaar later trad hij na 38 jaar af en werd hij vervangen door zijn minister van Defensie die corruptie hard aanpakte. Isabel dos Santos werd direct ontslagen en er werd beslag gelegd op bezittingen met een totale waarde van 1,1 miljard dollar.

'58 miljoen dollar weggesluisd'

Uit de gelekte documenten blijkt dat Dos Santos direct na haar ontslag miljoenen heeft doorgesluisd naar een consultancybedrijf in Dubai. De eigenaar van dat bedrijf was goed bevriend met Dos Santos. In de dagen na het ontslag zou zo'n 58 miljoen dollar naar het bedrijf in Dubai zijn overgemaakt.

Dos Santos ontkent dat er geld is weggesluisd. Ze spreekt van een politieke heksenjacht.

715.000 vertrouwelijke documenten

De beschuldigingen zijn onderdeel van een onderzoek van het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ), waar Trouw en het Financieele Dagblad bij zijn aangesloten. Het onderzoek is gebaseerd op honderden interviews en een lek van ruim 715.000 vertrouwelijke documenten, zoals e-mails. Ook internationale media als The Guardian, The New York Times en Le Monde hebben aan het onderzoek gewerkt.

Volgens corruptiewaakhond Corruption Watch laten de documenten zien hoe Dos Santos haar land exploiteerde ten koste van gewone Angolezen. "Elke keer dat ze ergens op de cover van een glossy magazine verschijnt, elke keer dat ze een van haar glamoureuze feestjes in Zuid-Frankrijk organiseert, doet ze dat door op de aspiraties van de inwoners van Angola te trappen."

'Ongelijkheid blijft groeien, rijken betalen steeds minder belasting'

ma, 20/01/2020 - 00:03

De ongelijkheid tussen arm en rijk neemt wereldwijd nog steeds toe. Dat zegt Oxfam Novib in zijn jaarlijkse rapport aan de vooravond van het World Economic Forum in Davos, de top van politici, wereldleiders en bedrijfsleven.

De 22 rijkste mannen in de wereld bezitten samen meer dan alle vrouwen in Afrika. Ruim 2000 miljardairs zijn samen rijker dan de 4,6 miljard armste mensen, die 60 procent van de wereldbevolking uitmaken. Oxfam Novib grijpt in het rapport Time to Care opnieuw naar tot de verbeelding sprekende vergelijkingen om aandacht te vragen voor de wereldwijde kloof tussen de (super)rijken en hen die weinig tot niets bezitten.

Het aantal mensen dat in extreme armoede leeft neemt af, stelt de ontwikkelingsorganisatie vast. Maar de ongelijkheid wordt groter, onder meer omdat superrijken en multinationals steeds minder belasting betalen. Het aantal miljardairs is de laatste tien jaar verdubbeld. Terwijl de rijken steeds rijker worden, is de boodschap, komen onderwijs en gezondheidszorg in veel landen steeds meer onder druk te staan.

Vast aan de onderkant

Dit jaar wordt speciale aandacht gevraagd voor vrouwen en kinderen. Die besteden in arme landen vaak het merendeel van hun tijd aan koken, schoonmaken en de zorg voor kinderen en ouderen. Onbetaald zorgwerk is volgens Oxfam Novib een van de "verborgen motoren in dienst van een systeem dat winsten weg laat vloeien naar grote bedrijven en hun aandeelhouders".

Door dit systeem hebben vrouwen en kinderen geen of weinig tijd om een fatsoenlijk inkomen te verdienen of een opleiding te volgen. "Ze zitten vast aan de onderkant van de economie," staat in het rapport.

Kwalijke rol Nederland

Nederland speelt bij het groeien van de kloof tussen arm en rijk volgens Oxfam Novib "een zeer kwalijke rol". Uit internationaal onderzoek zou blijken dat van de winst die multinationals wereldwijd wegsluizen om belasting te ontlopen, een kleine 10 procent in Nederland terechtkomt. "Ons land moet belastingontwijking nu echt uitbannen," zo luidt de oproep van Oxfam-Novib-directeur Michiel Servaes.

Ondernemers boos over nieuw aangiftesysteem Belastingdienst

zo, 19/01/2020 - 18:29

Ondernemers met een besloten vennootschap klagen over een nieuw aangiftesysteem voor de belasting, waar ze ineens voor moeten betalen. Waar ze voorheen gratis met een gebruikersnaam en wachtwoord via de site aangifte konden doen, moeten ze dat nu doen via "E-herkenning". Daardoor moeten ze extra kosten maken, zeggen ze.

120.000 ondernemers met een BV hebben al een brief gekregen met het bericht dat ze op de nieuwe manier aangifte moeten doen, terwijl de Tweede Kamer het systeem nog niet heeft goedgekeurd. CDA, ChristenUnie en VVD zijn niet te spreken over weer een kwestie bij de Belastingdienst.

Wie een BV heeft dan kan sinds 1 januari van dit jaar alleen inloggen via E-herkenning. Daarvoor moet je een account aanmaken bij een van de zes commerciële aanbieders. De kosten zijn tussen de 45 en 50 euro per jaar. Wie geen account aanmaakt kan geen aangifte doen en loopt het risico op een boete die kan oplopen tot honderden euro's.

'Machtsmisbruik'

Emeritus hoogleraar Zwemmer van de Universiteit van Amsterdam maakt zich kwaad en spreekt van "machtsmisbruik" door de Belastingdienst. Volgens hem is het systeem ook onwettig, omdat het dus nog niet goedgekeurd is door de Tweede Kamer. Behalve ondernemers moeten ook stichtingen, goede doelen en organisaties die bij de Kamer van Koophandel ingeschreven staan via E-herkenning werken.

Volgens het ministerie van Financiën gaat het om een dienstverlening, omdat ondernemers via E-herkenning kunnen communiceren met de overheid. Dan is het logisch dat daar kosten aan verbonden zijn, zo is de redenering.

Oud-hoogleraar Zwemmer bestrijdt dat. "Het is zeker geen dienst die verleend wordt, ik verleen de overheid een dienst door aangifte te doen. De overheid hoort te zorgen voor een gratis veilige digitale omgeving waar ondernemers aangifte kunnen doen. Het is toch van de gekke dat ik als ondernemer een commerciële partij in de arm moet nemen om aangifte te doen. Het is principieel onjuist, dat het geld kost om aan je fiscale verplichtingen te doen."

Wettelijke basis ontbreekt

ChristenUnie, CDA en VVD vinden dat de Belastingdienst, net als bij eerdere affaires, over de schreef gaat en zich niet aan de wet houdt. CDA-Kamerlid Omtzigt, betrokken bij het aan het licht komen van de problemen met de ten onrechte teruggevorderde kindertoeslagen, weet niet op basis van welke wet de Belastingdienst nu geld vraagt voor het doen van aangifte. "Die lijkt te ontbreken".

Daarbij heeft hij veel vragen over de uitvoering. Want veel partijen zoals kerkgenootschappen, opgeheven bedrijven, en bedrijven uit het buitenland die hier mensen in dienst hebben kunnen niet eens E-herkenning aanvragen.

ChristenUnie-Kamerlid Bruins wil dat er uitstel komt. Hij merkt op dat het motto "Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker" van de Belastingdienst zo langzamerhand niet meer van toepassing is. Bruins wil dat de Belastingdienst snel besluit om de maatregel uit te stellen.

Heel veel vragen

Niet alleen voor ondernemers met een BV, ook voor kerken en sommige goede doelen is invoering van E-herkenning een probleem. "Wat tot voor kort in vijf minuten was gebeurd, is nu een hels karwei", aldus Bruins.

VVD-Kamerlid Lodders stoort zich eraan dat ondernemers onnodig op kosten worden gejaagd. "Ik heb heel veel brieven en e-mails gehad van ondernemers." Volgens haar is het systeem te snel geïntroduceerd. "Er is iets minder goed nagedacht over de gevolgen. Nu wordt al duidelijk dat bij een aantal mensen grote problemen ontstaan."

Voor sommige ondernemers is het niet mogelijk om een E-herkenning aan te vragen omdat ze geen KvK-nummer hebben. "Heel veel vragen waar ik opheldering over wil voordat we hiermee verder gaan."

Na bier ook alcoholvrije wijn steeds populairder

za, 18/01/2020 - 20:58

De verkoop van alcoholvrije en alcoholarme wijnen neemt snel toe. Afgelopen jaar verkochten supermarkten ruim 1,5 miljoen flessen wijn met 0 tot 0,5 procent alcohol. Dat is bijna een half miljoen meer dan in 2018, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Nielsen die Nieuwsuur verkreeg via wijnimporteur Delta Wines.

Bij mousserende wijnen zoals champagne groeit de alcoholvrije verkoop nog sneller; afgelopen jaar met 65 procent naar bijna 200 duizend flessen.

Wijnhandelaren profiteren, zoals Jessica van Spaendonck-van der Kist. Zij begon vier jaar geleden met de verkoop van alcoholvrije wijn. "Toen zaten we nog in de ontwikkelfase en verklaarde iedereen me voor gek. Mensen noemden het 'vloeken in de kerk'. En kijk waar we nu staan!"

Ondanks de snelle groei maken alcoholvrije wijnen nog maar een klein deel uit van de hele wijnmarkt. Bij 'stille' wijnen gaat het om 0,6 procent (was 0,4 procent) en bij wijn met prik om 3 procent (was 1,9 procent).

Opmars 0.0-bier

Alcoholvrij bier is al wat langer aan een opmars bezig. Tussen 2010 en 2018 vervijfvoudigde de verkoop van 0.0-bier. Van al het verkochte bier was in 2018 5 procent alcoholvrij.

"Het begint in onze industrie een vrij serieuze tak van sport te worden", zegt Marc Josephus Jitta, horecadirecteur van Heineken. Op horeca-beurs Horecava stond het bierbedrijf zelfs geheel alcoholvrij. "Dat is het statement dat wij maken."

Een kwart van het reclamebudget van Heineken gaat naar het promoten van alcoholvrij bier, zegt Josephus Jitta. Hij voorspelt dat in 2030 een derde van al het bier op de Nederlandse markt alcoholvrij is.

"De traditionele bierbrouwers hebben weer een groeimarkt ontdekt", zegt econoom Mathijs Bouman. "Tot nu toe moesten die bedrijven steeds nieuwe landen zoeken om daar bier aan de man te brengen. Ze moesten echt een strijd voeren om te blijven groeien. Nu is er plotseling in hun eigen vertrouwde huismarkt een nieuwe markt geopend. Dat is voor hen extra interessant omdat de verkoopprijzen van 0.0 iets hoger liggen dan bij bier met alcohol, terwijl ze er geen accijns over betalen."

Er zijn twee manieren om alcoholvrij bier te maken, zag Nieuwsuur in de bierbrouwerij:

Jouw spaargeld kost banken geld en daarom gaat de rente naar nul

za, 18/01/2020 - 11:58

ABN Amro zegt geen keus te hebben en dus kondigden ze deze week aan dat spaarders vanaf dit voorjaar geen rente meer krijgen op hun spaargeld. En dat komt door het beleid van de ECB, de Europese Centrale Bank. Die verplicht banken het overtollige kasgeld - geld dat banken niet direct nodig hebben - 's nachts in Frankfurt te stallen. En daar moeten ze tegenwoordig voor betalen, in de vorm van rente over het gestalde geld.

Banken houden daardoor minder geld over en moeten bezuinigen. De verwachting is dan ook dat ING en Rabobank vroeg of laat ook de spaarrente op nul zullen zetten.

ABN Amro verlaagt per 1 april voor de meeste spaarders de rente van 0,01 procent naar 0 procent. Wie meer dan tweeënhalf miljoen euro spaargeld heeft betaalt straks 0,5 procent rente aan de bank. Want aan zo'n volle spaarrekening is de bank zelf ook meer geld kwijt, voor een overnachting bij de ECB.

Bewaren

Vroeger kregen banken een rentevergoeding over dat geld, maar sinds een paar jaar moeten ze ervoor betalen. De financiële crisis en het rente- en geldverruimingspolitiek van de ECB hebben het geldoverschot steeds duurder gemaakt.

De ECB wil banken hiermee dwingen het geld aan het werk te zetten en uit te lenen, in plaats van het vast te houden en te bewaren. Geld niet gebruiken kost geld. Nederlandse banken stallen elke dag tussen de 120 en 140 miljard euro in Frankfurt. Dat kost ze samen zo'n 600 miljoen euro per jaar aan boeterente. ABN Amro is bijvoorbeeld zo'n 145 miljoen euro kwijt.

Probleem is dat banken niet kunnen kiezen of ze hun geld wel of niet bij de ECB stallen. Overtollig geld dient veilig ondergebracht te worden. En omdat de euro een gezamenlijke munt is moet dat bij de ECB.

Wisselgeld en reserves

Een deel van het kasgeld mag de bank in huis houden, noem het wisselgeld. Maar, het gros moet naar Frankfurt. Het geld dat bij de ECB overnacht bestaat deels uit ongebruikt spaargeld en deels uit verplichte reserves die alle banken moeten aanhouden. Het geld dat 's nachts bij de bank blijft is bedoeld voor het betalingsverkeer, uitbetalingen en geldautomaten.

Daarnaast moet de bank een geldbuffer voor 30 dagen aanhouden, voor als er een crisis losbreekt en mensen hun spaargeld opvragen en rekeningen leeghalen. Tekort aan geld draait een economie de nek om. Hoe hoog die geldbuffer is verschilt van bank tot bank en hangt af van de grootte van de bank, het soort klanten en hoe risicovol die klanten zijn.

Wantrouwen

Voor de crisis parkeerden banken dagelijks samen maar een paar honderd miljoen bij de ECB. Het gros van het kasgeld werd kort uitgeleend aan andere banken of aan bedrijven of particulieren. Dat leverde meer op dan een overnachting bij de ECB.

Tijdens de financiële crisis begonnen de banken elkaar te wantrouwen. Ze durfden elkaar minder, of zelfs geen geld meer toe te vertrouwen, uit angst om door omvallende banken hun geld niet terug te krijgen. Zo kwam Fortis bijvoorbeeld aan zijn eind doordat banken de geldkraan dichtdraaiden.

Door de crisis gingen banken heel veel meer geld in Frankfurt onderbrengen, in de crisis liep het op tot 500 miljard euro. Banken verdienden er toen nog aan, want de ECB vergoedde tot 2012 het geld met een beetje rente. Door het opkoopprogramma - waarbij de ECB staatsleningen van eurolanden opkocht en daarmee extra geld in de Europese economie pompte - liep het losse geld op naar 600 à 700 miljard euro. En dat terwijl de ECB de rente in 2012 schrapte en vanaf 2014 negatief maakte. Het ging banken toen geld kosten om al dat geld te stallen.

Niet gratis

Met het schrappen van de 0,01 procent spaarrente bespaart ABN Amro naar schatting zo'n 15 miljoen euro aan rente-uitkeringen. Blijft staan dat de bank jaarlijks wel 145 miljoen euro aan bewaarrente aan de ECB kwijt is.

De bank kan die kosten, en het verlies aan inkomsten door de lage rente bij het in- en uitlenen, compenseren door de spaarrente te schrappen of een negatieve rente op te leggen aan grote spaarders, en wellicht door de kosten van een betaalrekening te verhogen. Financiële diensten zijn niet gratis en waarschijnlijk gaan klanten dat in de toekomst steeds meer merken.

Nu de rente dus 0 wordt is de vraag: Wat kan je wél nog met je spaarcenten? Eerder maakte Nieuwsuur deze video.

Leegstand winkels neemt weer toe, nu ook in grote steden

za, 18/01/2020 - 06:00

In het afgelopen jaar is de leegstand van winkelpanden weer toegenomen, voor het eerst sinds 2015. Marktonderzoekbureau Locatus meldt dat ruim 7 procent van de winkelpanden nu leegstaat.

Nederland telt ruim 90.000 winkels. Meer dan 2700 winkels sloten hun deuren in 2019, waaronder warenhuizen van Hudson's Bay. Het is het hoogste aantal sinds 2004, ruim 40 procent meer dan in 2018.

Naast faillissementen lijkt de verzadiging van horeca een rol te spelen. In de afgelopen jaren werden jaarlijks zo'n 700 panden gevuld met horeca, in 2019 waren het er met 239 een stuk minder. De ombouw van winkels tot woningen of kantoren stagneert.

Lege etalages

De grootste toename van leegstand is te zien in de centra van grote steden. Ook daar verschijnen nu lege etalages in het winkelstraatbeeld. Tot vorig jaar bleven deze gebieden meestal nog gespaard voor leegstand.

Door de onzekerheid in de winkelmarkt en de stagnering van ombouw van lege panden verwacht Locatus dat de leegstand in 2020 verder zal toenemen.

'ASML weet wat het doet, we moeten ons niet laten chanteren door VS'

vr, 17/01/2020 - 21:37

Voor het eerst heeft de Verenigde Staten expliciet gezegd dat het Nederlandse ASML zijn chipmachines niet zou moeten verkopen aan Chinese fabrikanten. Eerder werd al gemeld dat Amerika de Nederlandse regering onder druk zet om de verkoop aan China te voorkomen.

"Ik denk dat de Amerikanen bij ons uittesten hoe ver ze kunnen gaan met het verbieden van handel naar China", zegt Hans Biesheuvel van ondernemersorganisatie Ondernemend Nederland.

Hij spreekt van chantage. "ASML is een privaat bedrijf dat al tientallen jaren zaken doet met China. Ze weten echt wel wat ze doen. Ik vind niet dat je zomaar een ander land de wet moet voorschrijven. We moeten ons niet laten chanteren door de Amerikanen."

Tegelijkertijd heeft hij begrip voor het standpunt van de Amerikanen. "De Chinezen hebben de afgelopen jaren veel gespioneerd en intellectueel eigendom gejat uit de EU en de VS. Dat hebben we te lang laten gebeuren en daar treedt Amerika nu tegen op."

Militaire functie

De ASML-machines die de VS willen tegenhouden zijn de zogeheten extreem ultraviolet (EUV) machines. Ze kosten 120 miljoen euro per stuk en zijn essentieel om de komende jaren de meest geavanceerde chips te kunnen maken. ASML is de enige ter wereld die deze machines kan maken.

Hoe die machine werkt? Nieuwsuur-econoom Mathijs Bouman bezocht twee jaar geleden ASML en kreeg het uitgelegd:

ASML wacht nog op een vergunning van het ministerie van Buitenlandse Zaken om deze machines te mogen uitvoeren. Daarbij is ook de vraag in hoeverre de apparaten een militaire functie kunnen vervullen. Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel erkende al dat de afweging "civiel en militair heel gevoelig" is.

Boudewijn Poldermans, sinoloog en vicevoorzitter van Netherlands China Business Council, denkt dat de VS flinke druk zet op het ministerie om de exportvergunning niet te verlenen. "We zitten klem. We worden onder druk gezet door China om te leveren en door de VS om niet te leveren. Vraag is of, en zo ja welke tegenmaatregelen een van beide landen zullen nemen."

'VS vreest Chinese concurrentie'

Volgens de VS zijn er veiligheidsrisico's als de machines naar China gaan vanwege mogelijke militaire toepassingen, maar het touwtrekken rond ASML speelt ook tegen de achtergrond van de handelsoorlog tussen de VS en China.

"China wil op technologisch gebied leidend worden in de wereld", zegt Poldermans. "Maar op het gebied van computerchips loopt China enorm achter en is het ongelooflijk afhankelijk van anderen. Het land importeert jaarlijks voor 450 miljard dollar aan chips, dat is meer dan aan olie. En Amerika vreest met de aankoop van de ASML-machines concurrentie van China, vooral op militair-technologisch gebied."

Biesheuvel: "We hebben heel lang de luxe gehad dat de Amerikanen onze bondgenoten waren. We zijn een handelsland, we willen die band goed houden. Nu zitten we ineens tussen twee vuren."

Hoe dit techbedrijf uit Veldhoven speelbal werd van China en de VS

vr, 17/01/2020 - 18:41

Het Nederlandse bedrijf ASML is het middelpunt van een geopolitiek spel tussen de VS en China over het gebruik van zeer geavanceerde technologie.

Vanochtend bevestigde de Amerikaanse ambassadeur het eerder gelekte Amerikaanse standpunt dat de chipmachines van ASML niet naar alle landen geëxporteerd mogen worden. Deze week waarschuwde de Chinese ambassadeur juist dat het tegenhouden van zo'n export de handelsrelatie met Nederland kan schaden.

Maar wat doet ASML en waarom is hun technologie zo belangrijk dat de VS en China zich er zo openlijk over uitspreken?

De ambassadeurs van beide landen stonden de NOS te woord over de kwestie:

In je hand heb je een smartphone, in je woonkamer staat een televisie en om je pols zit misschien een smartwatch. Deze dingen worden allemaal aangestuurd door meerdere chips. Die worden gemaakt door verschillende fabrikanten, denk aan Samsung of Intel. Maar om ze te maken, hebben ze allemaal het bedrijf uit Veldhoven nodig, dat hier al jaren in is gespecialiseerd en unieke technologie in huis heeft.

ASML maakt machines waarmee een Samsung of Intel computerchips kunnen maken. De kunst is daarbij om de ruimte op een chip zo goed mogelijk te benutten. Hoe meer je op de chip kwijt kan, hoe meer rekenkracht deze heeft. Met het oog op de toenemende digitalisering en daarmee de vraag naar meer rekenkracht, voor onder meer kunstmatige intelligentie, is deze ontwikkeling van groot belang voor de sector.

Het conflict dat nu speelt draait om de nieuwste machine, de EUV. ASML is de enige in de wereld die de machines kan leveren waarmee andere fabrikanten op grote schaal en tegen een lage prijs chips kunnen produceren. Wat is er zo speciaal aan?

Aan de EUV-machines wordt sinds 2000 gewerkt. ASML verwachtte hier tien jaar over te doen, maar dat werd uiteindelijk bijna twintig jaar. De machines zijn nu af en in het jaarverslag van 2018 schreef het bedrijf dat er vraag was naar dertig machines in 2019.

Eén van die machines, die per stuk minstens 120 miljoen euro kosten, wil het Veldhovense bedrijf leveren aan de Chinese fabrikant SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation). "Die machine is bedoeld voor onderzoek, ze kunnen daar op dit moment geen productie mee draaien", zegt ING-analist Marc Hesselink. Hiermee kunnen de Chinezen zich voorbereiden op een toekomst waarbij EUV wel nodig is.

China heeft al machines van ASML, de zogenoemde diep ultraviolet (DUV). In 2018 was het land goed voor bijna een vijfde van de totale omzet van ASML. Deze machines zijn niet het nieuwste van het nieuwste, legt Hesseling uit. "Daarnaast is ASML niet de enige leverancier die deze DUV-machines maakt, dat doet Nikon ook."

Verder is op dit moment de Chinese productiecapaciteit nog niet op het niveau dat ze EUV nodig hebben, zegt Hesselink. Maar dat willen ze wel. China wil graag meer eigen chips produceren; nu is het nog voor een groot deel afhankelijk van import. "Uiteindelijk willen zij ook de meest geavanceerde chips maken."

Daarmee wordt China een belangrijker concurrent voor de VS. Die kijkt met argusogen toe hoe de macht van China in de tech-industrie zienderogen toeneemt. Om die reden wil Washington bijvoorbeeld niet dat de Chinese telecomgigant Huawei in westerse landen meebouwt aan 5G-netwerken. De Amerikanen vrezen sabotage en spionage door Peking, iets wat Huawei altijd heeft tegengesproken. Bewijs hiervoor is er tot nu toe niet.

Eigen afweging

De chips die worden gemaakt met ASML-machines kunnen behalve in consumentenapparaten ook terechtkomen in bijvoorbeeld raketten of andere (cyber)wapens. Dit gebruik wordt dual use genoemd; omdat het twee doeleinden heeft. Om dit in goede banen te leiden is het Verdrag van Wassenaar opgesteld, een afspraak tussen 42 landen, waaronder Nederland.

De bestelling van fabrikant SMIC, een EUV-machine dus, moet onder dat verdrag worden geëxporteerd en daar is een vergunning voor nodig. ASML had die vergunning, maar die is verlopen en daarna heeft ASML specifiek voor deze machine een nieuwe aangevraagd. Normaal komt daar binnen maximaal vier maanden antwoord op.

De aanvraag die in mei 2019 gedaan is, loopt evenwel nog altijd. Waarom dit zolang duurt is onduidelijk: ASML wil er alleen over zeggen dat het met het ministerie van Buitenlandse Zaken in gesprek is. Het ministerie zegt er niks over, omdat het nooit op individuele aanvragen of bedrijven ingaat.

Uit berichtgeving van Reuters bleek deze maand dat de VS Nederland onder druk heeft gezet om de exportvergunning niet te verlenen. Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel, die uiteindelijk het besluit neemt, noemde de uitspraken van de VS en China een "gebruikelijke procedure" en voegde daaraan toe dat Nederland een "eigen afweging" maakt.

Wanneer het besluit valt, is nog niet bekend.

Veiligheidsautoriteit VS kijkt naar plotseling accelereren Tesla's

vr, 17/01/2020 - 15:48

Bij de Amerikaanse dienst voor veilig wegverkeer zijn klachten binnengekomen over het onbedoeld accelereren van Tesla's. Deze dienst, de NHTSA, zegt dat het verzoek om een formeel onderzoek naar mogelijke defecten in de elektrische auto's serieus wordt bekeken.

In het verzoekschrift dat Tesla-eigenaren naar de NHTSA stuurden, worden 110 ongelukken en 52 gewonden opgevoerd die het gevolg zouden zijn van fouten in de software. Een advocaat heeft het verzoek om een onderzoek namens hen ingediend.

De eigenaren willen dat 500.000 Tesla's worden onderzocht van de types Model S, Model X en Model 3. Het bedrijf wil voorlopig niet reageren.

Dode

Vorige week meldde de NHTSA dat er een onderzoek komt naar een ongeluk met een Tesla Model 3 eind vorige maand. Daarbij kwam een passagier om het leven bij een botsing met een geparkeerde brandweerauto.

Het is het veertiende ongeluk met een Tesla dat bijzondere aandacht krijgt van de veiligheidsautoriteit. De dienst heeft een speciaal onderzoeksprogramma naar de automatische piloot van Tesla en andere systemen in de auto die de bestuurder assisteren.

Ambassadeur VS verzet zich tegen export ASML-chipsmachines

vr, 17/01/2020 - 08:40

Het internationale touwtrekken rond waardevolle chipmachines van de Nederlandse fabrikant ASML wordt heviger. Voor het eerst verkondigen de Verenigde Staten openlijk dat de machines niet naar China mogen.

In een interview met Het Financieele Dagblad zegt de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra: "Wij hebben het aan de Nederlanders vrij duidelijk gemaakt: wij geloven dat dit bijzonder gevoelige technologie is, die niet thuishoort op bepaalde plaatsen."

Hoewel hij het land daarbij niet expliciet noemt, doelt hij volgens de krant op China. Eerder meldde het persbureau Reuters op basis van anonieme bronnen dat de Amerikaanse regering de Nederlandse regering onder druk heeft gezet om de verkoop van de chipmachines aan een Chinese fabrikant te voorkomen.

Waardevolle, geavanceerde technologie

De apparaten waar het om draait zijn zogeheten extreem ultraviolet (euv) machines. Ze kosten 120 miljoen euro per stuk en zijn essentieel om de komende jaren de meest geavanceerde chips te kunnen maken. ASML is de enige maker ter wereld van deze machines.

Ze staan ook op de lijst van goederen die onder het Wassenaar Arrangement vallen, een verdrag dat toeziet op de export van goederen die ook militair ingezet kunnen worden. Voor het uitvoeren is daarom een vergunning nodig van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Volgens de Verenigde Staten zijn er veiligheidsrisico's als de machines naar China gaan, maar wat die risico's precies zijn, zegt Hoekstra niet in het interview. Hij zegt alleen: "Ik ben geen technologie-expert. Creatieve mensen kunnen interessante toepassingen bedenken voor euv (...) En de Nederlandse regering is zich ook heel goed bewust van de gevaren."

Politieke druk

ASML heeft op dit moment geen exportvergunning van de Nederlandse overheid. De vraag is in hoeverre dat komt door politieke druk van de VS. ASML zelf was nog niet bereikbaar voor een reactie.

Eerder deze week sprak het FD met de Chinese ambassadeur in Nederland. Die zei zich zorgen te maken dat Nederland de handelsrelatie laat 'politiseren' onder Amerikaanse druk.

Het touwtrekken rond de machines van ASML speelt tegen de achtergrond van de langlopende handelsoorlog tussen de VS en China. Eerder deze week tekenden de twee landen een eerste akkoord, en zetten daarmee een stap richting beëindiging van het handelsconflict.

Los van dat akkoord zijn de handelsbelangen rond chiptechnologie heel erg groot, het is een miljardenindustrie. De VS hebben eigen chipbedrijven, en China hoopt de eigen industrie verder te kunnen opbouwen.

Pagina's